น้ำหนักลดลง แต่พุงยังอยู่ ตัวดูไม่กระชับ หรือบางคนน้ำหนักไม่ได้เยอะ แต่กลับมีไขมันสะสมตามหน้าท้อง ต้นแขน และต้นขามากกว่าที่คิด ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่ตัวเลขบนตาชั่งเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่สัดส่วนระหว่างไขมันและกล้ามเนื้อในร่างกายด้วย
Body Fat หรือเปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกาย เป็นค่าที่จะช่วยให้เราเข้าใจรูปร่างและองค์ประกอบร่างกายของตัวเองได้มากขึ้น บทความนี้จะพาไปเช็กว่า Body Fat คืออะไร ผู้ชายและผู้หญิงควรมีเปอร์เซ็นต์ไขมันประมาณเท่าไหร่ วัดด้วยวิธีไหนได้บ้าง และถ้าอยากลดไขมันโดยไม่เสียกล้ามเนื้อควรเริ่มจากตรงไหน
Highlight
- Body Fat คือสัดส่วนของมวลไขมันทั้งหมดเมื่อเทียบกับน้ำหนักตัว ยิ่งน้ำหนักเท่ากันก็ไม่ได้หมายความว่าจะมีเปอร์เซ็นต์ไขมันหรือรูปร่างเหมือนกัน
- เปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกายของผู้ชายและผู้หญิงมีเกณฑ์แตกต่างกัน โดยทั่วไปผู้หญิงจะมีเปอร์เซ็นต์ไขมันที่จำเป็นต่อร่างกายสูงกว่าผู้ชาย
- Body Fat วัดได้หลายวิธี ตั้งแต่การใช้สายวัด Skinfold Caliper และ BIA ไปจนถึง DXA โดยแต่ละวิธีมีความแม่นยำและข้อจำกัดต่างกัน
- Body Fat ที่สูงเกินไปส่งผลมากกว่าเรื่องรูปร่าง โดยเฉพาะเมื่อมีไขมันสะสมบริเวณช่องท้อง ซึ่งสัมพันธ์กับภาวะดื้ออินซูลิน เบาหวานชนิดที่ 2 และโรคทางเมตาบอลิก
- การลด Body Fat ควรลดไขมันควบคู่กับรักษากล้ามเนื้อ ด้วยการควบคุมพลังงาน กินโปรตีนให้เพียงพอ ออกกำลังกาย และพักผ่อนให้เหมาะสม
Body Fat คืออะไร? ทำไมตัวเลขบนตาชั่งถึงบอกความผอม-อ้วนไม่ได้ทั้งหมด
Body Fat หรือเปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกาย คือสัดส่วนของมวลไขมันทั้งหมดเมื่อเทียบกับน้ำหนักตัว เช่น น้ำหนัก 70 กิโลกรัม มีมวลไขมัน 14 กิโลกรัม เท่ากับมี Body Fat ประมาณ 20% ซึ่งต่างจากน้ำหนักตัวที่รวมทั้งไขมัน กล้ามเนื้อ กระดูก และน้ำในร่างกาย
คนที่น้ำหนักเท่ากันจึงอาจมีรูปร่างต่างกันได้ ขึ้นอยู่กับสัดส่วนของไขมันและกล้ามเนื้อ บางคนน้ำหนักหรือ BMI ไม่สูง แต่มีมวลกล้ามเนื้อน้อยและเปอร์เซ็นต์ไขมันสูงจนรูปร่างดูไม่กระชับหรือมีพุง หรือที่มักเรียกว่า Skinny Fat การดู Body Fat ควบคู่กับมวลกล้ามเนื้อจึงช่วยให้เห็นองค์ประกอบร่างกายได้ชัดกว่าดูน้ำหนักเพียงอย่างเดียว
Body Fat กับ BMI เหมือนกันไหม?
แม้ Body Fat และ BMI จะใช้ประเมินรูปร่างและสุขภาพเบื้องต้นได้เหมือนกัน แต่จริง ๆ แล้ววัดคนละอย่าง โดย BMI (Body Mass Index) คำนวณจากน้ำหนักเทียบกับส่วนสูง เพื่อดูว่าน้ำหนักอยู่ในช่วงต่ำกว่าเกณฑ์ ปกติ น้ำหนักเกิน หรืออ้วน แต่ไม่ได้บอกว่าน้ำหนักนั้นมาจากไขมันหรือกล้ามเนื้อมากแค่ไหน
ส่วน Body Fat ดูสัดส่วนของมวลไขมันเมื่อเทียบกับน้ำหนักตัว จึงช่วยให้เห็นองค์ประกอบร่างกายได้ละเอียดขึ้น เช่น คนที่มีกล้ามเนื้อเยอะอาจมี BMI สูงทั้งที่ไม่ได้มีไขมันสูง ในทางกลับกัน คนที่ BMI อยู่ในเกณฑ์ปกติก็อาจมีเปอร์เซ็นต์ไขมันสูงและมวลกล้ามเนื้อน้อยได้ หรือที่มักเรียกว่า Skinny Fat ดังนั้น หากต้องการประเมินเรื่องไขมันและรูปร่าง ไม่ควรดู BMI หรือน้ำหนักเพียงอย่างเดียว แต่ควรดู Body Fat และมวลกล้ามเนื้อร่วมกันด้วย
ตารางเช็กเปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกาย Body Fat เท่าไหร่ถึงอยู่ในเกณฑ์?
เปอร์เซ็นต์ไขมันของผู้ชายและผู้หญิงไม่เท่ากัน เนื่องจากมีความแตกต่างด้านสรีรวิทยาและฮอร์โมน โดยสามารถใช้ช่วงเปอร์เซ็นต์ Body Fat ต่อไปนี้เป็นข้อมูลเบื้องต้นในการดูองค์ประกอบร่างกาย
| ระดับ | ผู้ชาย (% Body Fat) | ผู้หญิง (% Body Fat) | ลักษณะโดยทั่วไป |
| ไขมันจำเป็น (Essential Fat) | 2-5% | 10-13% | ไขมันระดับต่ำที่จำเป็นต่อการทำงานของร่างกาย |
| ระดับทั่วไป (Average) | 18-24% | 25-31% | ช่วงที่พบได้ทั่วไปในผู้ใหญ่ที่ไม่ใช่นักกีฬา |
| เปอร์เซ็นต์ไขมันสูง | ≥25% | ≥32% | มีไขมันสะสมมากขึ้นและควรประเมินปัจจัยสุขภาพร่วมด้วย |
| นักกีฬา (Athletes) | 6-13% | 14-20% | มีไขมันค่อนข้างต่ำและมักเห็นมัดกล้ามเนื้อชัด |
| ฟิตเนส (Fitness) | 14-17% | 21-24% | รูปร่างค่อนข้างกระชับและเห็นโครงสร้างกล้ามเนื้อ |
ตัวเลขในตารางเป็น ช่วงอ้างอิงทั่วไปของเปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกาย (% Body Fat) ซึ่งอาจแตกต่างกันตามอายุ เพศ สุขภาพ และองค์ประกอบร่างกายของแต่ละคน
วิธีวัดเปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกาย ทำได้อย่างไรบ้าง?
Body Fat ไม่สามารถดูจากรูปร่างหรือน้ำหนักแล้วบอกเป็นเปอร์เซ็นต์ได้ทันที หากอยากรู้ว่าในร่างกายมีไขมันประมาณเท่าไหร่ สามารถประเมินได้หลายวิธี ตั้งแต่วิธีง่าย ๆ ที่ทำเองได้ ไปจนถึงการตรวจด้วยเครื่องมือเฉพาะ
1. ใช้สายวัดคำนวณ Body Fat
เป็นวิธีเบื้องต้นที่สามารถทำเองได้ โดยใช้รอบสัดส่วน เช่น รอบคอ รอบเอว และในบางสูตรจะใช้รอบสะโพกร่วมด้วย ก่อนนำค่าที่ได้ไปคำนวณตามสูตร เช่น US Navy Method ข้อดีคือสะดวกและไม่ต้องใช้อุปกรณ์เฉพาะ แต่ค่าที่ได้เป็นเพียงการประมาณ ไม่ใช่การวัดมวลไขมันโดยตรง
2. คีมหนีบวัดไขมัน (Skinfold Caliper)
ใช้คีมวัดความหนาของไขมันใต้ผิวหนังตามตำแหน่งต่าง ๆ ของร่างกาย แล้วนำค่าที่ได้ไปคำนวณประมาณเปอร์เซ็นต์ไขมัน วิธีนี้มีต้นทุนไม่สูงและใช้ติดตามการเปลี่ยนแปลงได้ แต่ความแม่นยำขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่วัด เทคนิค และประสบการณ์ของผู้วัด
3. เครื่องวิเคราะห์องค์ประกอบร่างกาย BIA
BIA (Bioelectrical Impedance Analysis) ใช้กระแสไฟฟ้าระดับต่ำผ่านร่างกายเพื่อประมาณองค์ประกอบต่าง ๆ เช่น มวลไขมัน มวลกล้ามเนื้อ และน้ำในร่างกาย เป็นวิธีที่รวดเร็วและสะดวก แต่ผลสามารถเปลี่ยนแปลงตามระดับน้ำในร่างกาย การรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย และเครื่องมือที่ใช้ จึงควรวัดภายใต้เงื่อนไขใกล้เคียงกันเมื่อต้องการติดตามผล
4. DXA Scan
DXA (Dual-Energy X-ray Absorptiometry) ใช้รังสีเอกซ์พลังงานต่ำในการประเมินองค์ประกอบร่างกาย สามารถแยกมวลไขมัน เนื้อเยื่อไร้ไขมัน และมวลกระดูก รวมถึงดูการกระจายตัวตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกายได้ค่อนข้างละเอียด เป็นวิธีที่มีความแม่นยำสูง แต่ผลยังขึ้นอยู่กับเครื่องมือ โปรแกรม การเตรียมตัว และวิธีการตรวจเช่นกัน
ใครที่อยากวัด %Body Fat และไขมันในร่างกายแต่ไม่รู้จะเริ่มยังไง สอบถามรายละเอียดการลดไขมันได้ที่รัตตินันท์ คลินิก
Body Fat สูง ส่งผลเสียต่อร่างกายอย่างไร?
การมีเปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกายสูงไม่ได้ส่งผลแค่เรื่องพุงหรือรูปร่างไม่กระชับ แต่หากมีไขมันสะสมมากเกินไป โดยเฉพาะบริเวณช่องท้อง ก็อาจส่งผลต่อสุขภาพในระยะยาวได้ เช่น
- เพิ่มการอักเสบในร่างกาย เนื้อเยื่อไขมันสามารถหลั่ง Adipokines และสารที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบ เมื่อมีไขมันสะสมมากเกินไป สมดุลของสารเหล่านี้อาจเปลี่ยนแปลงและกระตุ้นการอักเสบในร่างกาย
- เพิ่มภาวะเครียดจากออกซิเดชัน (Oxidative Stress) การอักเสบและความผิดปกติของระบบเผาผลาญสัมพันธ์กับการเกิดอนุมูลอิสระ ซึ่งอาจสร้างความเสียหายต่อเซลล์และเนื้อเยื่อต่าง ๆ ในร่างกาย
- เพิ่มโอกาสเกิดภาวะดื้ออินซูลิน โดยเฉพาะเมื่อมีไขมันสะสมบริเวณช่องท้องมาก อาจรบกวนการตอบสนองของเซลล์ต่ออินซูลิน ทำให้ร่างกายควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ยากขึ้น และนำไปสู่ ภาวะดื้ออินซูลิน
- เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวานชนิดที่ 2 ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด ไขมันพอกตับ รวมถึง กลุ่มโรคเมตาบอลิก (Metabolic Syndrome)
นอกจากดูว่า Body Fat สูงแค่ไหนแล้ว ตำแหน่งที่ไขมันสะสมก็สำคัญ โดยเฉพาะ ไขมันช่องท้อง (Visceral Fat) ที่อยู่รอบอวัยวะภายในและสัมพันธ์กับความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพหลายด้าน
วิธีลดเปอร์เซ็นต์ไขมัน ปรับ Body Fat ลงโดยไม่เสียมวลกล้ามเนื้อ
การลด Body Fat ไม่จำเป็นต้องทำให้น้ำหนักลงเร็วที่สุด แต่ควรลดมวลไขมันพร้อมกับรักษามวลกล้ามเนื้อเอาไว้ เพราะหากลดอาหารมากเกินไป น้ำหนักที่หายไปอาจไม่ได้มาจากไขมันเพียงอย่างเดียว
1. ทำ Calories Deficit ในระดับที่เหมาะสม
หลักสำคัญของการลดไขมันคือทำให้ร่างกายได้รับพลังงานน้อยกว่าที่ใช้ หรือ Calories Deficit แต่ไม่จำเป็นต้องอดอาหารหรือตัดอาหารหลายกลุ่มออกทั้งหมด ควรเน้นอาหารที่ให้สารอาหารครบ เลือกปริมาณให้เหมาะกับพลังงานที่ร่างกายต้องการ และปรับในระดับที่สามารถทำต่อเนื่องได้
2. กินโปรตีนให้เพียงพอ
โปรตีนมีส่วนช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อระหว่างลดน้ำหนัก โดยเฉพาะเมื่อทำร่วมกับการออกกำลังกายแบบแรงต้าน สำหรับผู้ใหญ่ที่กำลังลดน้ำหนักและออกกำลังกาย ปริมาณประมาณ 1.2-1.6 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน เป็นช่วงที่มีข้อมูลสนับสนุนในหลายกลุ่ม แต่ปริมาณที่เหมาะสมควรปรับตามน้ำหนักตัว อายุ การออกกำลังกาย และสุขภาพของแต่ละคน
3. เล่นเวทควบคู่กับคาร์ดิโอ
Weight Training หรือ Resistance Training ช่วยรักษาและพัฒนามวลกล้ามเนื้อในช่วงลดไขมัน ส่วนคาร์ดิโอ เช่น เดินเร็ว วิ่ง ปั่นจักรยาน หรือว่ายน้ำ ช่วยเพิ่มการใช้พลังงาน การทำทั้งสองรูปแบบร่วมกันจึงตอบโจทย์มากกว่าการทำคาร์ดิโอเพียงอย่างเดียว โดยเฉพาะคนที่ต้องการลด Body Fat พร้อมกับให้รูปร่างดูกระชับขึ้น
4. เพิ่มการเคลื่อนไหวในชีวิตประจำวัน
ไม่จำเป็นต้องรอให้ถึงเวลาออกกำลังกายเท่านั้น การเดินให้มากขึ้น ใช้บันได ลุกจากโต๊ะระหว่างวัน หรือทำกิจกรรมต่าง ๆ ให้ร่างกายได้เคลื่อนไหว ล้วนช่วยเพิ่มการใช้พลังงานในแต่ละวัน และทำให้การสร้าง Caloric Deficit ทำได้ง่ายขึ้น
5. นอนหลับและพักผ่อนให้เพียงพอ
การนอนมีส่วนเกี่ยวข้องกับความหิว ความอยากอาหาร การควบคุมระดับน้ำตาล และพฤติกรรมการกิน หากนอนน้อยเป็นประจำ การควบคุมอาหารและน้ำหนักอาจทำได้ยากขึ้น การพักผ่อนให้เพียงพอจึงควรทำควบคู่ไปกับการปรับอาหารและออกกำลังกาย ไม่ใช่โฟกัสเฉพาะจำนวนแคลอรีเพียงอย่างเดียว
หากปรับอาหารและออกกำลังกายแล้ว Body Fat ยังไม่ลดตามเป้าหมาย หรือมีน้ำหนักตัวสูงและปัญหาสุขภาพร่วมด้วย สามารถปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินและวางแนวทางที่เหมาะกับแต่ละคนได้
เช็ก Body Fat ให้รู้จริง ก่อนวางแผนลดไขมันให้เหมาะกับตัวเอง
ตัวเลขบนตาชั่งบอกได้เพียงว่าเราหนักเท่าไหร่ แต่ไม่ได้บอกว่าน้ำหนักนั้นประกอบด้วยไขมันและกล้ามเนื้อมากน้อยแค่ไหน การดูเปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกาย ควบคู่กับมวลกล้ามเนื้อและไขมันช่องท้อง จึงช่วยให้วางเป้าหมายเรื่องรูปร่างและสุขภาพได้ชัดเจนกว่าเดิม
สำหรับใครที่กังวลเรื่อง Body Fat สูง พุงไม่ลด หรืออยากรู้ว่าองค์ประกอบร่างกายของตัวเองเป็นอย่างไร สามารถเข้ามาประเมินที่ Rattinan Clinic เพื่อวิเคราะห์มวลไขมัน มวลกล้ามเนื้อ ไขมันช่องท้อง และระบบเผาผลาญ ก่อนนำข้อมูลมาวางแผนโปรแกรมดูแลรูปร่างและลดไขมันเฉพาะบุคคล (Customized Body Contouring & Metabolic Program) รวมถึงเลือกเทคโนโลยีลดไขมันและกระชับสัดส่วนเฉพาะจุดให้เหมาะกับปัญหาและเป้าหมายของแต่ละคน
Thai
English
นพ. สุทธิพงษ์ ตรีรัตน์ (หมอหนึ่ง) ผู้ให้บริการดูดไขมันและศัลยกรรมปรับรูปร่าง Body Contouring โดยมุ่งเน้นการออกแบบแผนการรักษารายบุคคล และให้คุณมีความมั่นใจในตัวเองมากขึ้น
แพทย์ที่เกี่ยวข้อง
นพ. สุทธิพงษ์ ตรีรัตน์
นพ. อนิวรรต นิลกาญจน์
นพ. ศรัณย์ เปรื่องประยูร
ดร. นายแพทย์ทวีชัย ทวีเจริญกุล
บทความแนะนำ
3D Body Scanner คืออะไร? นวัตกรรมช่วยให้การวัดรูปร่างแม่นยำขึ้น